Aktualności

Dlaczego powstała inicjatywa?

W świetle prawa Unii Europejskiej edukacja pozostaje w wyłącznej gestii państw członkowskich. Jest to tak zwana kompetencja wspierająca. Oznacza to, że Unia może jedynie wspierać, koordynować i uzupełniać działania państw członkowskich, które zachowują pełną odpowiedzialność za treść nauczania i organizację swoich systemów. Mimo to europejscy przywódcy już w 2017 roku na szczycie w Göteborgu uznali, że ścisła współpraca jest niezbędna, by budować systemy kształcenia odporne na kryzysy i sprzyjające włączeniu społecznemu. Edukacja została uznana za fundament samorealizacji i zdolności do zatrudnienia, co potwierdzono w 2021 roku, przyjmując ramy strategiczne współpracy do 2030 roku. Inicjatywa ta łączy kraje UE, aby zapewnić każdemu obywatelowi równy dostęp do wiedzy, niezależnie od jego pochodzenia.

Jakie problemy rozwiązuje Europejski Obszar Edukacji?

Europejski Obszar Edukacji (European Education Area, EEA) został zaprojektowany jako odpowiedź na szereg barier strukturalnych oraz wyzwań społeczno-gospodarczych, przed którymi stoją państwa członkowskie, w tym:

1) Niedopasowanie umiejętności pracowników do potrzeb rynku pracy, które bezpośrednio hamuje wzrost gospodarczy i zwiększa bezrobocie.

2) Niski poziom umiejętności podstawowych. Inicjatywa ma na celu zmniejszenie odsetka 15-latków, którzy osiągają słabe wyniki w zakresie czytania, matematyki oraz nauk ścisłych.

3) Niewystarczające uczestnictwo dorosłych w uczeniu się, EEA dąży do zwiększenia udziału osób dorosłych w procesach kształcenia.

4) Bariery w mobilności i współpracy. Program rozwiązuje problemy związane z utrudnioną współpracą transgraniczną, pomagając w usuwaniu przeszkód, które napotykają nauczyciele, uczniowie i studenci chcący uczyć się lub pracować w różnych krajach UE.

5) Nierówny dostęp do wysokiej jakości edukacji. Celem obszaru jest zapewnienie wszystkim obywatelom, niezależnie od ich pochodzenia, równego dostępu do kształcenia sprzyjającego włączeniu społecznemu. Obejmuje to walkę z wykluczeniem grup defaworyzowanych i promowanie równości.

6) Deficyty w edukacji cyfrowej i ekologicznej. EEA odpowiada na wyzwania związane z transformacją cyfrową, wspierając budowę wydajnych ekosystemów nauki zdalnej oraz podnoszenie kompetencji cyfrowych obywateli. Równolegle promuje kształcenie wspierające zieloną transformację i zrównoważony rozwój.

7) Przedwczesne kończenie nauki. Jednym z priorytetów jest ograniczenie odsetka osób zbyt wcześnie opuszczających system edukacji (poniżej 10%) oraz zwiększenie liczby osób z wyższym wykształceniem.

Jak w praktyce działa ta współpraca?

Mechanizm działania opiera się na strukturze ram strategicznych, które pozwalają państwom członkowskim na wymianę doświadczeń i wzajemne uczenie się. Kluczowym elementem jest tzw. Europejski semestr, w ramach którego Komisja analizuje sytuację w każdym kraju i wskazuje obszary wymagające reform lub inwestycji. Postępy są mierzone corocznie w Monitorze Kształcenia i Szkolenia, co pozwala na kształtowanie polityki w oparciu o konkretne dane naukowe. Ważną rolę odgrywają też grupy robocze ekspertów, którzy wspólnie opracowują rozwiązania dla takich obszarów jak edukacja cyfrowa, szkolnictwo wyższe czy kształcenie zawodowe.

Konkretne cele na lata 2025 i 2030

Współpraca w ramach EEA została oparta na mierzalnych celach, które mają zostać osiągnięte w dwóch etapach.

Do 2025 roku państwa UE dążą do tego, aby:

• co najmniej 60% absolwentów kształcenia zawodowego miało za sobą doświadczenie uczenia się w miejscu pracy.
• przynajmniej 47% osób dorosłych uczestniczyło w procesie uczenia się w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

Perspektywa do 2030 roku wyznacza jeszcze ambitniejsze progi:

• odsetek 15-latków z niskimi wynikami w czytaniu, matematyce i naukach przyrodniczych ma spaść poniżej 15%, podobnie jak odsetek uczniów klas ósmych o słabych umiejętnościach cyfrowych.
• planuje się, że 96% dzieci powyżej 3. roku życia będzie objętych edukacją przedszkolną, liczba osób przedwcześnie kończących naukę spadnie poniżej 9%, a co najmniej 45% osób w wieku 25–34 lata będzie posiadało wykształcenie wyższe.

Podsumowanie

Europejski Obszar Edukacji nie oznacza stworzenia jednego europejskiego systemu edukacji. Jest przede wszystkim ramą współpracy państw członkowskich, która ma wspierać rozwój jakościowych, dostępnych i odpornych systemów kształcenia i szkolenia. Dzięki wspólnym celom, wymianie doświadczeń, monitorowaniu postępów i europejskim inicjatywom państwa mogą skuteczniej odpowiadać na zmieniające się wyzwania społeczne, technologiczne i gospodarcze. Jednocześnie EEA wpisuje edukację w szerszą perspektywę rozwoju kompetencji i uczenia się przez całe życie. Współpraca europejska coraz silniej łączy więc edukację, kształcenie zawodowe, rozwój kompetencji, mobilność i potrzeby rynku pracy.